Prawo karne dla studentów prawa

Podział prawa karnego:
1. karne materialne – k.k.;
2. karne procesowe – k.p.k. ;
3. karne wykonawcze – k.k.w.
Ad. 1
Zespół norm prawnych, określających czyny społecznie szkodliwe – przestępstwa, zasady odpowiedzialności za te czyny oraz kary, środki karne i środki zabezpieczające stosowane wobec ich sprawców.
Materialne prawo karne pełni następujące funkcje:
­ Ochronną;
­ Gwarancyjną;
­ Afirmacyjno – motywacyjną;
­ Prewencyjno-wychowawczą;
­ Sprawiedliwościową – społeczne poczucie sprawiedliwości;
­ Kompensacyjną (wiktymologia – nauka o ofiarach przestępstw); obowiązek naprawienia szkody.
Materialne prawo karne zawarte jest w kodeksie karnym z 6 czerwca 1997 r., który składa się z trzech części:
q Ogólnej;
q Szczególnej;
q Wojskowej.
Część ogólna to fundament prawa karnego, określa ona bowiem co jest przestępstwem, z jakich kategorii to ogólne pojęcie się składa (zbrodnie i występki), ustanawia zasady odpowiedzialności, formy popełniania przestępstwa (dokonanie, pomaganie, usiłowanie), okoliczności uchylające odpowiedzialność karną (instytucja obrony koniecznej – kontratyp przestępstwa: czyn bezkarny, nie będący przestępstwem; niemożność przypisania sprawcy winy – wynik niepoczytalności), a także okoliczności uchylające karalność, przy czym czyn pozostaje przestępstwem (przedawnienie, ustawowa klauzula niekaralności). Cześć ogólna wskazuje także system kar, środków karnych, w tym także środków probacyjnych, polegających na poddaniu sprawcy próbie w postaci warunkowego umorzenia postępowania, warunkowego zawieszenia wykonania kary i warunkowego przedterminowego zwolnienia skazanego, a także środki zabezpieczające i środki leczniczo – izolacyjne oraz środki o charakterze odwykowym (uzależnienia) jak też zabezpieczające typu administracyjnego.
Należy tu zauważyć, iż Kodeks karny z 1997 roku nie zawiera tradycyjnego podziału na kary zasadnicze i kary dodatkowe. Zamiast tego mamy kary i środki karne, przy czym katalog kar obejmuje grzywnę, ograniczenie wolności, zwykłą karę pozbawienia wolności – w granicach ustawowych 1 miesiąc – 15 lat, oraz, jako szczególne kary pozbawienia wolności: 25 lat i dożywocie. Katalog środków karnych jest natomiast obszerniejszy i obejmuje: pozbawienie praw publicznych, określone zakazy, przepadek przedmiotów, pozbawienie korzyści z przestępstwa, obowiązek naprawienia szkody – nawiązka, świadczenie pieniężne.
W części tej znajduje się nadto regulacja co do zasad wykonywania kar i środków karnych oraz granic ustawowych, skutki uchylania się od tych środków (szczególnie – zaostrzenie odpowiedzialności karnej recydywistów (sprawców powracających na drogę przestępczą) oraz odrębne zasady działania sprawców przestępstw w ramach przestępczości zorganizowanej. Dalej są przepisy o obowiązywaniu ustawy karnej przy zmianie ustawodawstwa, o przestępstwach popełnianych za granicą i inne: przedawnienie „zatarcie” skazania. I wreszcie przedostatni rozdział części ogólnej to tzw.: słowniczek wyrażeń ustawowych – pojęcia tu wyjaśnione mają charakter powszechnie obowiązujący.
Część szczególna składa się z 22 rozdziałów, jest zatem bardzo rozbudowana. Zawiera poszczególne kategorie przestępstw in. typy rodzajowe przestępstw. Poszczególne ich typy grupowane są w rozdziały według wspólnego przedmiotu ochrony, co ukazują już same tytuły rozdziałów.
Budowa przepisów części ogólnej i szczególnej jest zupełnie inna. W części ogólnej są bowiem przepisy zawierające definicje ustawowe – dyrektywy stosowania prawa in. dyrektywy operacyjne prawa intertemporalnego . Przepisy części szczególnej mają natomiast charakterystyczną budowę dwuczłonową:
DYSPOZYCJA – określenie czynu zabronionego;
KARA – sankcja grożąca za popełnienie czynu zabronionego.
Przepis części szczególnej zawsze składa się z określenia czynu zabronionego oraz sankcji, czyli kary lub kar grożących za jego popełnienie. Nie da się przy tym zastosować przepisów części szczególnej dotyczących odpowiedzialności za poszczególne typy przestępstw bez uwzględnienia części ogólnej – tam są wszystkie reguły odpowiedzialności i modyfikacje, bez których żaden przepis części szczególnej nie ma zastosowania. Fundamentem prawa karnego jest bowiem część ogóln