Kodeks karny rozstrzyga w jaki sposób jest ścigane przestępstwo: z urzędu, na wniosek poszkodowanego. W kwestii ścigania przestępstwa na wniosek pokrzywdzonego należy wskazać, iż na wniosek pokrzywdzonego ścigane są także przestępstwa, które są popełnione na osobie najbliższej (art. 115 § 11 – bez ograniczeń w linii prostej).
Przestępstwa prywatnoskargowe – przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego; tu pokrzywdzony jest oskarżycielem w sprawie; prokurator może wkroczyć ze swoją misją, gdy wymaga tego interes publiczny; wówczas pokrzywdzony jest prokuratorem/oskarżycielem posiłkowym i stoi obok prokuratora publicznego. Dotyczy to wszakże przestępstw o niewielkim ciężarze gatunkowym, godzącym w osobiste dobro pokrzywdzonego: zniewaga i zniesławienie art. 216; naruszenie nietykalności cielesnej art. 217 § 3.
* zniesławienie – przestępstwo przeciwko dobremu imieniu, czci, przez które pokrzywdzony może stracić zaufanie społeczeństwa; ważne jest czy zarzut jest prawdziwy czy nie. Sam fakt prawdziwości tego czynu uchyla bowiem jego przestępczy charakter, ale gdy przestępstwa dokonano publicznie np. w TV, wówczas fakt prawdziwości jest niewystarczający. Musi by takiej sprawie orzeczenie sądu (art. 213). W każdym jednak przypadku nie może ono dotyczyć życia prywatnego. Wyjątek stanowi demoralizacja małoletniego i pedofilia – tu sfera życia prywatnego nie jest chroniona.
** zniewaga – zamach na godność człowieka np. wyzywanie kogoś. Tu nie można przeprowadzić dowodu prawdziwości czynu zgodnie z art. 214. Stąd też następuje skazanie kumultatywne. Należy przy tym wskazać, iż zniewaga może czynna lub słowna.
Zasadniczo w prawie karnym regułą jest ściganie przestępstw z urzędu.